ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ
TRANSPORTATIONS
ΑΣΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ + ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΕΣΙΝΟ / URBAN SPACE + URBAN GREEN SPACE Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ / THE POWER OF WATER ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ / ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ
BIODIVERSITY / INTERCULTURALISM ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΙΠΑ / INDUSTRIAL REMNANTS ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ / TRANSPORTATIONS ΤΟΠΙΟ / LANDSCAPE    
   
 
 
   
 
 
 
 
 
 
 
   
 
 
 
 
 
 
   
 
 
  
 
BACK PRINT SEND TO A FRIEND [-]Α[+]
Επιστολή του Ελληνικού ICOMOS για τις τροποποιήσεις του ν.3028/2002
Ελληνικό ICOMOS

Προς:

1. Τον Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού κ. Π. Παναγιωτόπουλο
2. Τη Γενική Γραμματέα Πολιτισμού και Αθλητισμού κ. Λίνα Μενδώνη
3. ΤΕΕ
4. ΣΕΑ
5. ΣΑΔΑΣ

Θέμα: Τροποποιήσεις του ν. 3028/02

Πριν από λίγες ημέρες, η ψήφιση από την ελληνική Βουλή του του ν. 4164/13 (ΦΕΚ 156 Α΄ /9-7-2013) (Συμπλήρωση των διατάξεων περί Εθνικού Κτηματολογίου και άλλες ρυθμίσεις) επέφερε ορισμένες τροποποιήσεις στον υφιστάμενο Αρχαιολογικό Νόμο 3028/02, οι οποίες δημιουργούν έντονο προβληματισμό και ανησυχία.

Ειδικότερα, με την παρ. 8 του άρθρου 16 του ν.4164/13 προστίθεται εδάφιο στην παρ. 3 του άρθρου 10 (ενέργειες σε ακίνητα μνημεία και στο περιβάλλον τους) του ν. 3028/02, σύμφωνα με το οποίο, για την εκτέλεση «οικοδομικών εργασιών ή τεχνικού ή άλλου έργου στο εσωτερικό υφιστάμενου κτιρίου», δεν απαιτείται έγκριση των Υπηρεσιών του ΥΠΠΟΑ, με την προυπόθεση ότι δεν τροποποιούνται οι όψεις του κτηρίου και δεν προβλέπονται εκσκαφές.

Ομοίως, με την παρ. 11 του ίδιου άρθρου συμπληρώνεται το εδάφιο δ΄ της παρ. 2 του άρθρου 14 (αρχαιολογικοί χώροι σε οικισμούς. Οικισμοί που αποτελούν αρχαιολογικούς χώρους) του ν. 3028/02, σύμφωνα με το οποίο δεν απαιτείται έγκριση των Υπηρεσιών του ΥΠΠΟΑ στις περιπτώσεις οιουδήποτε έργου στο εσωτερικό κτηρίου, με την προϋπόθεση ότι οι εργασίες αυτές δεν τροποποιούν τις όψεις του ή δεν προβλέπουν εκσκαφές.

Οι προαναφερόμενες τροποποιήσεις του νόμου περί προστασίας των αρχαιοτήτων είναι αντιεπιστημονικές, δημιουργούν πλημελλείς συνθήκες για την προστασία των μνημείων και έρχονται σε αντίθεση με αρκετές διεθνείς συμβάσεις, οι οποίες έχουν κυρωθεί και από την Ελλάδα.

Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να διασαφηνιστεί πώς οι εν λόγω τροποποιήσεις αφορούν σε μνημεία και κτήρια που βρίσκονται κάτω από τις προστατευτικές διατάξεις του ν.3028/02 και όχι σε κτήρια που απλά βρίσκονται κοντά στα μνημεία. Μάλιστα, στο άρθρο 14 (στο οποίο προστέθηκε το εδάφιο δ΄) εξακολουθεί να βρίσκεται εν ισχύ η παρ. 1, η οποία θέτει γενική απαγόρευση κάθε ενέργειας σε ακίνητο μνημείο που μπορεί να προκαλέσει κατά τρόπο άμεσο ή έμμεσο καταστροφή ή βλάβη του.

Οι τροποποιήσεις στο εσωτερικό ενός μνημείου συνιστούν κατάφορη βλάβη και καταστροφή αυτού, αφού δεν δύναται να θεωρηθεί μνημείο, μόνο το κέλυφός του. Θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι η έννοια της αλλοίωσης ενός μνημείου δεν αποκλείει μόνο κάθε ενέργεια που αλλάζει τη μορφή του επί τα χείρω, αλλά και κάθε ενέργεια στο εσωτερικό του, καθότι αυτό αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του μνημειακού του χαρκτήρα.

Κατά συνέπεια, αν ο Νομοθέτης ήθελε, πράγματι, να διασφαλίσει την προστασία των μνημείων, θα έπρεπε να απαγορεύσει οποιαδήποτε επέμβαση επί των μνημείων χωρίς την έγκριση της Υπηρεσίας, ανεξαρτήτως βλάβης ή μη αυτών και αδιάφορα αν η επέμβαση αφορά στο εσωτερικό ή στην εξωτερική τους μορφή. Αντίθετα, ο σκοπός της τροποποίησης φαίνεται να είναι η ελαστικοποίηση της σχετικής νομοθεσίας.

Τα τελευταία χρόνια εκτεταμένες επεμβάσεις σε κτήρια της Νεώτερης Κληρονομιάς έχουν δημιουργήσει έντονη αμφισβήτηση σχετικά με τις μεθόδους που επιλέγονται για την αποκατάστασή τους και την προσαρμογή τους σε νέες χρήσεις. Η διατήρηση μιας ή περισσότερων όψεων ενός ιστορικού κτηρίου με την καταστροφή του εσωτερικού του και την αντικατάστασή του με μια νέα, σύγχρονη κατασκευή είναι μια τέτοια περίπτωση, γνωστή διεθνώς και ως “facadism”.

Πρόκειται για μια αρχιτεκτονική σκηνογραφία, η οποία πλήττει τη φυσιογνωμία του αστικού τοπίου, δεδομένου ότι δεν διατηρείται το ίδιο το ιστορικό κτήριο, αλλά μια ψευδής του εικόνα, ενώ την ίδια στιγμή ταυτίζει την αρχιτεκτονική με τη μορφολογία των όψεων και περιορίζει τα κριτήρια διατήρησης κυρίως στις αισθητικές αξίες. Ωστόσο, θα πρέπει αναγνωρίσουμε πως το μνημείο είναι φορέας πολλαπλών μηνυμάτων και πληροφοριών και η αξία του δεν περιορίζεται στο εξωτερικό περίβλημα. Η καταστροφή του εσωτερικού του, ως μια πράξη μη αντιστρέψιμη, θα στερήσει - μεταξύ άλλων - από τις επόμενες γενιές τη δυνατότητα μιας διαφορετικής διαχείρισης.

Δεν είναι άσχετο με την προβληματική που αναπτύχθηκε το γεγονός ότι σε όλες τις Διεθνείς Συμβάσεις για την προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στην έννοια της αλλοίωσης και την αξία της αυθεντικότητας. Σύμφωνα με το άρθρο 4 της Σύμβασης της Γρανάδας για την Προστασία της Αρχιτεκτονικης Κληρονομιάς υποχρεώνονται οι συμβαλλόμενοι να φροντίσουν, ώστε τα προστατευόμενα ακίνητα να μην αλλοιωθούν, ερειπωθούν ή κατεδαφιστούν και μάλιστα να εισαγάγουν στη νομοθεσία διατάξεις που να προβλέπουν - μεταξύ άλλων - την υποβολή στις αρμόδιες αρχές των μελετών που θίγουν το σύνολο ή το τμήμα ενός αρχιτεκτονικού συνόλου ή ενός τόπου και οι οποίες αφορούν σε εργασίες κατεδάφισης κτηρίων, ανέγερσης νέων ή σημαντικών μετατροπών, οι οποίες θα αλλοίωναν το χαρακτήρα του αρχιτεκτονικού συνόλου ή του τόπου.

Επίσης, το άρθρο 7 της Χάρτας της Βενετίας ορίζει ότι το μνημείο είναι αναπόσπαστο από την ιστορική στιγμή που αντιπροσωπεύει και από το χώρο που είναι τοποθετημένο. Επομένως, η μετακίνηση του όλου ή τμήματος ενός μνημείου (ως τέτοιο πρέπει να νοηθεί και η καταστροφή/ μετατροπή του εσωτερικού του) μπορεί να γίνει παραδεκτή μόνο αν επιβάλλεται από την ανάγκη διασώσεως του, ή δικαιολογείται από λόγους μεγάλης εθνικής ή διεθνούς σημασίας.
Το ελληνικό τμήμα του ICOMOS που σε πολλές περιπτώσεις κατά το παρελθόν έχει υπερασπιστεί τις προαναφερόμενες αρχές, εκφράζει τον έντονο προβληματισμό του για τις προοπτικές που δημιουργούν οι τροποποιήσεις του ν. 3028/02. Θεωρεί, μάλιστα πως οι τροποποιήσεις αυτές εντάσσονται στο πλαίσιο μιας γενικότερης προσπάθειας που στο όνομα μιας γενικόλογης ανάπτυξης συρρικνώνει συστηματικά το δημόσιο φορέα ελέγχου και προστασίας των μνημείων, αφαιρώντας από αυτόν ουσιαστικές αρμοδιότητες που μέχρι σήμερα κατείχε.

Πριν από λίγο καιρό ψηφίστηκε το νομοσχέδιο «Απλούστευση διαδικασιών για την ενίσχυση της τουριστικής επιχειρηματικότητας, αναδιάρθρωση του ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού και λοιπές διατάξεις» με την παράκαμψη των Υπουργείων Πολιτισμού και Περιβάλλοντος, προκειμένου να επιτραπούν παρεμβάσεις σε χώρους που βρίσκονται εντός περιοχών Natura και αρχαιολογικών χώρων, ενώ με διαδικασίες express θα εκδίδονται οικοδομικές άδειες και οι άλλες αδειοδοτήσεις για κτηριακές εγκαταστάσεις που περιλαμβάνονται σε επενδύσεις στρατηγικού χαρακτήρα.

Οι επεμβάσεις που χρησιμοποιούνται στη στερέωση των μνημείων, η μεθοδολογία που ακολουθείται και η εν γένει πολιτική προστασίας και ανάδειξης των μνημείων στηρίζονται πάνω σε μια νομοθεσία, η οποία, ιδιαίτερα όταν τα μνημεία εντάσσονται σε ενεργούς οικισμούς, δεν θα πρέπει να αγνοεί τις σύγχρονες ανάγκες διαβίωσης. Ωστόσο, οι όποιες αλλαγές ή τροποποιήσεις των σχετικών νόμων θα πρέπει να αποτελούν προϊόν επιστημονικής μελέτης και της διεθνώς βιωμένης εμπειρίας, αλλά και να μην υπαγορεύονται από τους κανόνες της Αγοράς, οι οποίοι δεν αντιλαμβάνονται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο την έννοια της Αξίας.

Για το Ελληνικό ICOMOS

Ο Πρόεδρος Ο Υπεύθυνος Εθνικών Θεμάτων Ο Γενικός Γραμματέας

Δρ Αθανάσιος Νακάσης Δρ Κυριάκος Ψαρουδάκης Βασίλειος Παλαντζάς

icomoshellenic@gmail.com

5/08/2013
BACK TOP OF THE PAGE